Peony benn la ci juróom benni flër yi gëna siiw ci sama réew. "Li gëna" ci wax ji "Ci téemeeri flër, turam moo gëna yàgg" dafay wax ci peony. Tur "peony" ñu ngi ko njëkka bind ci "Shennong Bencao Jing" (Klasik bu Shen Nong ci wàllu pajum) ci jamonoy buur Qin ak Han. Rëyaayu jëmmam ak meloom bu yànj bi moo tax mu ànd ak arafu chinois "婥約" (婥約), loolu dafay tekki melokaan bu rafet, moo tax ñu tuddee ko "shaoyao." Ñu xamee ko ci "jiangli", "moguhua" ak "lanweichun."
Cui Bao bu Jin Dynasty bind na ci "Gujin Zhu" (Notes ci jamono yu yàgg ak yu bees yi): "Amna ñaari xeeti peony: peony bu ñax ak peony dénk. Peony dénk amna flër yu yaatu, yu ñuul- melo, ñu koy faral di woowe peony." Dynasti Tang dafa tuddee peony bi "peony bois." Moo tax ñu xamee peony ak peony ni "ñaari flër yi gëna fës." Seeni jëmmu flër dañuy nuru, wuute ci seeni nature ñax ak garab. Benn bis Li Shizhen wax ni, "Ci flër yépp, peony moo njëkk, peony mooy ñaareel. Moo tax nit ñi dañuy woowe peony buuru flër yi, peony ministre flër yi." Loolu moo firndeel ni peony mooy ministre bi yor flër yi. Peony ñax la mudul jeex, am flër yu yaatu yu bari jëmm. Li am petaal yu néew ñooy xeetu petaal yu benn, lotus, chrysanthemum, ak rose, waaye ñi am petaal yu bari ñooy xeetu terrasse, laurel, ring wurus, kuronu, ak xeetu hortensia. Xeetu flër yi mën nañu yegg ba fukk ak fukk. Tóor-tóor yi dañu yànj, am melo yu weex, wert, mboq, rose, lavande, violet-xonk, xonk, ak xeeti melo yu bari, violet-xonk ak rose ñooy melo yi gëna bari. Peonies yi dañuy tóor-tóor ci weeru mee ba suwe, ci diggu pringtemps. Ndax ca jamono yu njëkk ya dañu daan jëfandikoo flër peony ngir xàmmee Qingming ak Lixia, wax ji ñuy wax "Seetal peony ñetti fan ginaaw Lixia" dafa tasaaroo.
Peonies ñu ngi cosaanoo sama réew ak nord Asie. Dañuy muñ sedd, te dañuy mëna ànd ak jamono, te dañu leen di bay ni garabi taaral. Ñu ngi jiitu garab peonies, am lu ëpp 4,000 at ci ginaaw. Sama réew mooy réew mi gëna bari xeeti Paeonia, moo tax lu tollu ci benn ci ñatti pàcc yi ci xeeti Paeonia yi ci àdduna bi. Kon sama réew barab la bu ñuy séddalee xeeti peony yu àll yi, ba noppi barab bu ñuy bay xeeti peony yu bari.
Njàngalem peony mingi cosaanoo ci nguuru Xia Dynasty. Ci jamonoy Wei, Jin, ak Dynastie Sud ak Nord, sama réew tàmbali dugal ak yar peonies àll. "Pavillon Palais Jin" dafa wax: "Pavillon Palais Jin ñu ngi ko tuddee Huizhang, ñu jëmbat 6 lall yu am peonies ci kanamu saal bi." Dañu daan jëfandikoo peonies ngir taaral kër empereur bi. Ci jamonoy Sui ak Tang, peony dafa siiw lool, mbay mi di gëna yokk bu baax. Ñu tàmbali di feeñ it ci biir kër yu néew doole yi, ay taalif yuñ ci jagleel tàmbali di feeñ. Taalif bu Meng Jiao bii di "Gis Flër" dafa lii: "Kër gu nekk amna peonies, dañu lewet ba noppi teey." Ci jamonoy Song Dynasty, xeeti peony yu bees yuñ mëna bay ci jardinier dañu wéy di feeñ. Wang Guan bind na juróom ñatti xeeti peony yu bees, lu ci melni "Yuyi Huang," "Yanghua Guanzi," ak "Yuanhuang Guanzi." Ci jamonoy nguuru Ming ak Qing, peonies dafa gëna siiw. Taalif bu Liu Kai bi tuddu "Gis Peonies ci penku dëkk bi" dafa wax ni: "Ci biti Xiaohuang City, peonies yi dañuy génne ay tóor-tóor, suba gi dafay feeñ juróom wala fukki mile yu nekk. Kër yi dañu taxaw ci kanamu ak ci ginaaw tóor-tóor yi, te kër gu nekk daf leen di bay ni garabi mulberry ak sàmba." Peonies siiw nañu lool. Fi ñu tolli nii, barab yiñ gëna bay ci sama réew mooy Chine du nord, Shaanxi, ak sud Gansu, ba noppi ñu ngi leen di bay bu baax ci lu ëpp 50 réew, lu ci melni Etats Unis, France, Netherlands, ak Japon.
Doonte peony yi yomb nañu bay ak toppatoo, dañu am reeni yaram yu dëgër te mën nañu bari ndox. Platform yu yéeg ñoo baax ngir jëmbat ci barab yu bari ndox wala taw yu bari.
Peonies yi dañuy màgg ci mbooloo, te mën nañu leen jëmbat ci barab yu yaatu, ñuy defar "géeju flër" yu yéeme. Ci jardin yi, mën nañu boole peonies ak xeer ngir gëna taaru. Mën nañu jëfandikoo peonies ngir dagg flër ci céet. Li ñu njëkka wax ci gàñcax gi ñu ngi ko fekk ci wàllu "Zhengfeng" ci "Tereb Way yi": "Ku góor ki ak ku jigéen ki, ñuy joxante peonies ci kaf." Peony nekk na kado bu góor ak jigéen di jox ci jamonoy génn ak jamonoy tàqaloo, di fësal dige mbëggeel wala yëg-yëgu tàggoo. Moo tax ñu xamee peony ci "Jiangli", "Keli", "Heli," ak "Licao," te yàgg naa nekk màndarga mbëggeel ci sama réew.
Loolu dafay wane ni peony gàñcax la bu am solo ci jardin, di joxe paysage bu baax ak njariñ ci ekolosi ci jardin yu yam, paysage urbain, garabi pot, dagg flër, ak yeneen jardin ak horticulture.
Peony ñaxu garabu cosaan la itam, ñu wax ko ci "Shennong Bencao Jing" ak "Shanghan Zabing Lun." Gëstu farmakologi yu bees yi dañu wane ni peony amna ay mbir yu bari ci wàllu chimik, lu ci melni terpenes, glycosides, tanin, polysaccharides, ak alkaloïdes, te dañu am dooley ray bakteri ak depression. Dafa baax itam ci yokk fàttaliku ak xeex feebar, ak faj feebar yu melni xol buy yëngu ak asthma. Moo tax, kàddu yu yàgg yi "yàllay flër" ngir peony ñu ngi ko joxe ba tay, te amna lu ko waral.